DENGE, KOORDİNASYON VE PROPİOSEPSİYON

DENGE

Kişinin yerçekimi merkezinin, varolan algısal çevrede, dayanma yüzeyinin alanı içerisinde tutabilmesidir.Diğer bir ifade ile destek tabanı  üzerinde ağırlık merkezini koruma yeteneğidir.

• Çocuklarda ilk olarak ilkel refleksler hakim olur.
• Bunların kaybolmasıyla düzeltme reaksiyonları açığa çıkar.
• Beynin gelişip olgunlaşmasıyla da denge reaksiyonları ortaya çıkar.

Düzgün duruş ve uyum için;

• Biliş
• Algı
• Fonksiyona ihtiyaç vardır.

Vücut kontrolü için;

• kas-iskelet
• sinir-kas
• biliş-algı sistemlerinin tümüne ihtiyaç vardır.

Çocuklarda görsel uyarılara daha çok eğilim vardır. Çevrede vücudun nasıl pozisyonlanması gerektiğini algılar.Kendi hareketleriyle çevre hareketleri arasındaki farkı ayırt edemezse hareket açığa çıkması etkilenir.

ÇOCUKLARDA;

Kötü bilişsel gelişim varsa;

• dikkat
• hafıza
• çevreye etkileşim olumsuz etkilenir. Bu sebeple denge olumsuz etkisi olur.

Buradan yola çıkarak;

Bilişsel gelişim fonksiyonlarının geliştirilmesiyle;

• Düşme riski azalır.
• Yaşlılık semptomların ilerlemesi engellenir.

REHABİLİTASYONUN AMAÇLARI:

• Düzeltilebilir problemleri ortadan kaldırmak
• Düzeltilemez olanların eksikliğini gidermek için başka şekilde karşılamak
• Kronik olanların tehlikelerini en aza indirmek
• Bağımsızlığı artırmak
• Hareketliliği düzgün hale getirmek

KOORDİNASYON

Becerilerin öğrenilmesi, geliştirilmesi ve belli bir düzeye ulaşabilmesi, hareketlerin akıcı, güvenli, çabuk ve göze hoş gelecek şekilde yapılmasıdır. Yani;

Amaçlanan hareket için, sinir sistem ile kas-iskelet sisteminin uyum içinde etkileşimidir.

• Koordinasyonun ilk şartı doğru bilgi teminidir. Doğru bilgilerin elde edilmesi ile yeni değerlendirmeler yapılabilir.
• Koordine edilmiş bir hareketi yapabilmek için her şeyden önce o hareketle ilgili organların konumlarının ve birbirleriyle ilişkilerinin bilinmesi gerekir.Beyne bu bilgiler gözlerden, iç kulaktan, denge mekanizmasından, kaslardan, eklemlerden ve deriden gelir.

İyi bir koordinasyon için;

Propiosepsiyonun(uzaysal algı) sağlanmış olması gerekiyor.Eğer bunda hasar varsa yerini görsel kontrol alır ancak daha az başarılı olur.

KOORDİNASYON BOZUKLUĞUNUN NEDENLERİ:

• Hasta kendini güvende hissetmiyorsa ve korkuyorsa
• Kas gücünün üzerinde bir dirençle karşılaşıyorsa
• Heyecan, ağrı gibi artmış duyusal uyaran varsa
• Yorgunluk ve halsizlik varsa.

PROPİOSEPSİYON (UZAYSAL ALGI)

Vücudun uzaydaki pozisyonunu ve hareketini algılama duyusudur.

Propioseptif süreç;

• Hareketin planlanması ve yapılması
• Hareketin yönünün algılanması
• Hız
• Mesafe
• Hareketin zamanlaması ayarlamalarını içerir.

propiosepsiyonla ilgili uyarılar vücuttaki alıcılar aracılığı ile 

ALINIR – BİRLEŞTİRİLİR – SİNİR BAĞLANTILARLA BEYNE GÖNDERİLİR.

TEDAVİ:

• Gereken durumlarda doktor kontrolünde medikal tedaviler
• Duyu bütünleme, duyu-algı-motor yönelik terapiler
• Rehabilitasyon

REHABİLİTASYONDA EGZERSİZLER;

• Hareket tekrarı, duyusal yolların kullanımı, aktivitelerin hızının zaman içinde artırılması esastır.
• Hareketler basitten zora, yavaştan hızlıya doğru olmalıdır.
• Amacı, beyinde hareket hafızası oluşturmak, geliştirmek ve sonra ki aktivitelerde kullanmaktır.
• Sağlam kalan sinir sistemi yapılarla alternatif yollar oluşturmak.
• Tekrar önemlidir.Tekrarla öğrenilir ve hafızaya kaydedilir.Gerekli hareketler daha az gayretle yapılabilir.
• Egzersizler

*statik – gözler açık

*statik – gözler kapalı

*dinamik – gözler açık

*dinamik – gözler kapalı şeklinde ilerletilmelidir.

Dikkat edilmesi gereken hususlar;

• Hastanın güvenliği
• Düşmeler için riskler
• Düşük seviyeli aktivitelerden başlamak
• Çevre güvenliğinin maksimum olması
• Ayakkabılar rahat olmalı ve kaygan olmamalıdır.

                                          Rahim GÜNDOĞAR

                                               Fizyoterapist

                             Özel Akademi Meram Hastanesi